steken voor handnaaiwerk en borduren

Hieronder uitleg en foto’s over een aantal steken. Sommige geschikt voor naaiwerk (al dan niet historisch) andere voor borduurwerk (al dan niet historisch) en sommigen voor beide, om het makkelijk te maken.. 😉

Bij de steken waarvan sporen zijn teruggevonden oa in de Vikingtijd heb ik vindplaatsen gemeld. Als bronnen hiervoor heb ik onder meer de werken van J. Baker, S. Broome en K. Rabiega en T. Ewing. geraadpleegd (zie lijst onderaan artikel). Probeer de steken in deze context klein en fijn te houden, er zijn nauwelijks grote en grove steken bekend.

1. Rijgsteek (running stitch)
Deze relatief eenvoudige steek vormt een rechte lijn met zichtbare steken met ruimte ertussen. De naald gaat op en en neer door de stof, je kan meerdere steken maken voordat je de draad door haalt. Het is niet een erg stevige steek, wel een snelle. Handig om voorwerk mee te doen bijvoorbeeld.

rijgsteek, foto: skapa

Vondsten in historische context 700-1000: York, Dublin, Haithabu, Viborg

2. Stiksteek (backstitch)
Deze steek is om naden mee te naaien. Het is een sterke steek waarbij je in feite twee stapjes vooruit gaat en 1 terug. Aan de voorkant heb je een recht lijn van kleine steekjes zonder al te veel ruimte, aan de achterkant heb je overlap.

stiksteek. foto: skapa

Vondsten in historische context 700-1000: Viborg, York, Oseberg, Birka

3. Steelsteek (stemstitch)
De steelsteek is steek die een recht lijn vormt, met weinig overlap aan de achterkant. hij wordt het mooiste met wat dikker garen en kleine steekjes, dan is het alsof de draad als een kabel draai bij elke steek.

steelsteek, foto: skapa

4. Kettingsteek (chainstitch)
De kettingsteek is een siersteek. het begin en het midden van de steek liggen vlak bij elkaar. het einde vormt het begin van de nieuwe steek. Het resultaat is een rij lusjes die een ketting vormen.

kettingsteek, foto: skapa

Vondsten in historische context 700-1000: Oseberg, Birka

5. Lazy daisy stitch
Een gangbare borduursteek. Erg fijn om bloemetjes mee te borduren. wil je een regelmatig bloemetjes, dan zijn hulplijntje wel handig. Kan ook een bloemetje zijn wat dorst heeft.

6. Franse knoop (french knot)
Ook een gangbare borduursteek. Hoe vaker je de draad om de naald draait, hoe groter je ‘knoop’ wordt. Hou de draad zo dicht mogelijk bij de stof, kantel de naald en steek dicht bij het knoopje de naald door (2), voorzichtig aantrekken. Begin met wikkelen van achter naar voor om de naald (1).

7. Van Dyk steek ( Van Dyke stitch)
Een van de meer lastige steken vind ik zelf. Maar met de juiste ritme, draad en stof wordt hij bijzonder mooi. De Van Dijk steek is variabel in breedte en inzet van het tweede deel. De eerste serie foto’s laten de Van Dyk steek zien zoals hij in historisch context is teruggevonden, oa in het petje van Rasquert (500- 1000, NL). De steek vormt een smal koord wat op de stof lijkt te liggen. Je werkt van onder naar boven. Begin is lastig, steek ergens in, dan wat schuin rechts omhoog en starten maar. Je hebt de eerst steken geen twee lussen om door de steken dus neem een stukje stof op, of de eerste lus.

1: steek de naald van rechts naar links door de stof
2: hou een grote lus over, hou deze vast met je duim, steek de naald door 2 lussen heen
3: laat de grote lus, deze zit nu achter de naald, trek voorzichtig de draad aan naar beneden toe
4: trek de naald door en de laatste draad aan

De tweede serie toont de steek zoals je hem nu vaak ziet, de moderne varaint. De steek wordt breder genaaid en in plaats van achter twee lussen gaat de draad telkens achter 1 lus langs. Bovenop komt een soort vlecht te liggen.

8. Visgraat steek (herringbone stitch)

Dit is een wat meer sierlijke steek. Het lijkt lastig, maar als hem een paar keer doet kom je goed in het ritme. Het is een elastische steek. Je maakt een wat grotere zig zag waarbij je, telkens als je de naald schuin insteekt een heel klein stukje terugsteekt.

Visgraatsteek, foto: skapa

Afb. visgraat steek

Vondsten in historische context 700-1000: Mammen, Hedeby en York

9. Festonsteek (dekensteek, knoopsgatsteek, blanket stitch)
De festonsteek lijkt op de overhandse steek met als verschil dat je de lus van de draad meeneemt nadat je de naald door je stof hebt gestoken. Hierdoor krijgt je een extra draadje tussen de 2 steken.

Festonsteek, foto: skapa

Vondsten in historische context 700-1000: Mammen, Hedeby

10. Platsteek (flatstitch)
Een platsteek is een vulsteek. Je kan deze op verschillende manieren toepassen en technisch uitvoeren. Je kan aan de achterkant een grote steek maken (zoals op de 2de foto) of op dezelfde kant blijven. Een losse platsteek is 1 rechte steek, meerdere samen kunnen een vlak mooi vullen. Door kleinere steekjes niet altijd evenredig te plaatsen kun je wat spelen met kleurverloop. (Historische context is niet ondenkbaar maar onbekend.)

11. Couching steek
Een steek om grote vlakken mee op te vullen. Niet te hard aantrekken is belangrijk, rust en regelmaat en dan kun je enorme stukken ineens overbruggen.

Vondsten in historische context: oa Tapijt van Bayeux (1068), Skjoldeham

12. Overhandse steek (overcast of whipstitch)

Dit is een steek om oa stofeinden mee af te werken. De naald gaat telkens aan dezelfde kant in de stof  waardoor de draad bovenlangs loopt. Om een beetje gelijkmatige steken te krijgen probeer je de hoek zo gelijk mogelijk te houden. Je kan hem ook voor andere mogelijkheden inzetten.

Vondsten in historische context 700-1000:York, Dublin, Haithabu, Viborg

13. Zoomsteek (hemstitch)

De zoomsteek lijkt erg op de overhandse steek. Maar bij de zoomsteek is niet het stofeinde het naaipunt maar vouw je deze eerst 1 of 2 keer om. Bij het doorsteken van de naald pak je 2 stukjes stof mee, van de stof zelf en van de zoom. Dit is een zeer stevige steek. Doordat een groot deel van de draad in de stof zit krijgt deze weinig te verduren.

Vondsten in historische context 700-1000: Hedeby, York

——————————
Bronnen:

Baker, J.
Stitches and Seam Techniques (2009)
http://nvg.org.au/documents/other/stitches.pdf

Broom, S.
Viking age clothing. Seams and stitches
booklet 2015

Rabiega, K.
Viking dress code, textile and leather clothing in Scandinavia
Szczecin, 2019

Ewing, T.
Viking Clothing
Chalford, 2007